احمد الله خان دهلوى

21

رساله تحقيق البحران ( فارسى )

فصل - هفتم در بيان نسبت ايام بحران بسوئى امراض جميع امراض نزد اطبا منقسم‌اند به دو قسم حاده و مزمنه حاده آن را گويند كه قصير المدت و ذى خطر باشند عام ازين كه ساذجه بوند يا باردة الماده و يا حارة الماده مانند تشنج يابس و سكته و حمى محرقه و مزمنه آنكه مدت آنها باربعين و ما فوق آن رسد خواه ساذجه بوند چون دق و خواه مادى مثل حميات مركبه و بلغميه و چون اين تقسيم حاضر نبوده چه حميات يوميه بنا بر قصير مدت و عدم خطر نه حاده باشند و نه مزمنه لهذا شيخ الرئيس اين تقسيم را دو قسم ساخته و در حميات قانون فرموده كه بعضى از حميات حاده‌اند و بعضى غير حاده و بعضى مزمنه‌اند و بعضى غير مزمنه و شناختن امراض حاده از مزمنه بهفت وجه شود يكى تدبير مقدم مثلا اگر عليل قليل الغذا و كثير الصوم و لطيف الغذا بود پس اكثر امراض او حاده باشند و اگر خلاف آنست اكثر امراض او مزمنه دويم سخنه و مسام بدن پس اگر مريض سخنه رخو و مسامات متخلخله دارد امراض او در اكثر حاده بوند و در صورت خلاف او مزمنه سيوم وقت مرض اگر وقت گرما است مرض در اكثر حاد باشد و اگر سرما است در اكثر مزمن چهارم پيشه مثلا در پيشه حدادة و صباغة اكثر امراض حاده پيدا شوند و در قصارة و ملاحة مزمنه پنجم سن در سن شباب و صبى اكثر امراض حاده عارض شوند و در سن كهولت و شيخوخت اكثر مزمنه ششم ماده اگر ماده مرض صفراويست اكثر مرض حاد باشد و اگر بلغمى و سوداويست